Er lijkt geen ontsnappen aan, aan de carrousel van productie, consumptie en vernietiging van onze wereld. Allemaal zitten we erin gevangen, een alternatief lijkt niet te realiseren, althans geen alternatief dat werkelijk zoden aan de dijk zet. Toch wordt er het een en ander uitgeprobeerd, op bescheiden schaal, door wat alternatieve gemeenschappen genoemd zouden kunnen worden. Je moet tenslotte ergens beginnen, dus dan maar met een groepje gelijkgestemden dat een andere manier van leven voorstaat, een andere omgang met onze natuurlijke omgeving, en zich zo veel mogelijk aan het door het kapitalisme gedicteerde leven onttrekt. Het spreekt voor zich dat zo’n kleine gemeenschap zich in de marge ophoudt, maar daarin ligt precies de potentie ervan: het laat zien dat het mogelijk is om op lokaal niveau onafhankelijker te functioneren van brute, op winstmaxi­malisatie gerichte grootschaligheid.

Al jaren koestert de redactie van De Gids het voornemen een themanummer over dergelijke alternatieve gemeenschappen te maken. Dat het er maar niet van kwam, had alles te maken met de oneindige verscheidenheid ervan. Ze laten zich niet in één concept of formule vangen en getuigen van de ongelooflijke creativiteit die de mens aan de dag legt als het op sociale organisatie aankomt. Toen redactiesecretaris Darja Menkveld ons vertelde over haar onderzoek naar een alternatieve boerengemeenschap in het kader van de master Visual Ethnography aan de Leidse universiteit, daagde er echter een oplossing. We zouden het themanummer aan slechts één alternatieve gemeenschap wijden: De Tuinen van de Egel, een postkapitalistisch experiment op een lap grond van vijf hectare in het Gelderse Gorssel.

Afgelopen voorjaar bezochten we De Tuinen met een groep auteurs. We werden buitengewoon hartelijk ontvangen en op een gegeven moment zaten we ook zelf op onze knieën onkruid te trekken. Al wiedend stelden we onszelf vragen zoals: Kunnen we ons uit de wurggreep van het kapitalistische systeem bevrijden? Hoe bouwen we een zorgzame en respectvolle, gelijkwaardige relatie met onze natuurlijke omgeving op? Hoe maken we onszelf onderdeel van het landschap en de gemeenschap waarin we ons bevinden, inclusief de planten, schimmels en dieren met wie we samenleven? In welk opzicht verrijkt een dergelijke leefwijze ons, en wat zouden we ervoor moeten opgeven?

De Tuinen van de Egel hebben indruk gemaakt, zowel de boerengemeenschap als de alternatieve leefwijze die ze er dag in, dag uit uittesten. Wat de auteurs er zagen, ervoeren en dachten kun je lezen in het themagedeelte.

Piet Gerbrandy, Darja Menkveld, Edzard Mik en Dirk van Weelden,

namens de redactie