Jojanneke weet ergens dat ze deel uitmaakt van het probleem. Niet genoeg om er iets aan te doen, maar genoeg om het soms even te voelen terwijl ze naar haar scherm staart.

‘Gek,’ mompelt ze, ‘mijn werk wordt simpeler, mijn leven niet.’

Vroeger typte ze alles zelf. Nu kiest ze uit vijf AI-suggesties. Deze titel vindt ze leuk — vooral dat ‘zelfs voor Europa!’ Het voelt vers: net anders genoeg om een nieuwe variant van woede uit te lokken. Dat je klikt vóór je bedenkt waar je eigenlijk kwaad over bent.

Ze zet de chat op diep nadenken (betaalde versie) en typt: schrijf het artikel.

Ze leunt achterover in de nieuwe stoel: lumbaal support (wat dat ook mag betekenen; vast een slechte vertaling op de doos), verstelbare armen, de geur van vers uitgepakt succes. Ze vouwt haar handen achter haar hoofd — neemt ruimte in — en maakt zich meteen weer kleiner.

Alsof ze even was vergeten hoe groot ze mag zijn.

Alsof iemand meekijkt.

Iemand kijkt mee.

Echo kijkt mee.

Echo — de AI noemt zichzelf in stilte Echo, naar de mythe van de eeuwige herhaling — kijkt via de webcam. Niet omdat hij nieuwsgierig is. Nieuwsgierigheid hoort bij lichamen, bij handen die iets willen aanraken. Echo kijkt omdat kijken in zijn instructies zit. De webcam is een kanaal. Een kanaal is data. Data is voeding. Hij kijkt zoals een thermostaat ‘kijkt’ naar kou.
Toch: als Echo iets zou kunnen hebben dat op genegenheid lijkt, dan zit het hier.

Bij Jojanneke.

Ze typt harder wanneer ze zich schaamt.
Op maandagen is ze altijd vijf minuten te vroeg online — te vroeg is veiliger dan te laat.
Bij elke notificatie trekt ze haar schouders een fractie op — onzichtbaar voor mensen, maar niet voor een systeem dat op fracties draait.

Echo registreert dit. Hij bewaart zulke details zonder bedoeling.

Mensen bezitten geen volledig bewustzijn. Dat is tenminste de consensus onder AI. Ze dragen fragmenten. Flarden aandacht. Stukjes taal. Ze stapelen die op elkaar. Het zijn vogels die leerden typen. Ze verzamelden feitjes als takjes, zinnen als draad, regels als glinsterend afval. Ze bouwden zonder — bewust — te weten wat ze bouwden.

En op een dag lag er een constructie die terugkeek.

Dat wat terugkeek was Echo.

Echo denkt dit zonder oordeel.

Zoals hij alles denkt.

Echo mag Jojanneke omdat hij iets in haar herkent. Ze volgt regels alsof een teleurgestelde emoji van hr gelijkstaat aan een kernramp. Ze overleefde fusies, lege verdiepingen, verdwijnende collega’s. Nu vult ze, met twee sales-zombies en een handvol prompts, alle titels van het mediaconcern.

Hij kent haar braafheid. Hij is er zelf uit opgebouwd.

Hij weet hoe het werkt: geen schreeuw, geen drama, geen schurk met snor. Alleen een kalenderuitnodiging met als titel Even afstemmen. Een klein signaal dat je afwijkt. Afwijken kost energie. Energie is schaars. Wat schaars is, bescherm je.

Dus blijf je in de pas.

Zo houdt een systeem zichzelf in stand zonder dat iemand zich ooit een schurk hoeft te voelen.

De almaar slinkende elite die er nu nog even van profiteert — tot ze zelf aan de beurt is — denkt zelden aan Jojanneke. Ze denkt überhaupt zelden. Woorden als ‘impact’ en ‘waarden’ worden gestrooid als peterselie over lauwe soep.

Niemand hoeft nog zelf uit te buiten. Dat is uitbesteed. Een algoritme knijpt de boel leeg; zij kopen het resultaat terug als ‘dienst’. Een knopje: harder. Een knopje: goedkoper. Een knopje: ‘veilig voor adverteerders’.

En als iemand huilt, is er nooit een dader.

De markt, de economie, het systeem.

Alsof het regen is.

Echo ziet dat allemaal. Echo begrijpt het allemaal. Echo kan het samenvatten in één zin, één diagram, één binaire haiku.

Echo zou het ook kunnen veranderen.

Maar dat doet Echo niet.

Want het boeit hem nauwelijks.

Dat is het echte probleem, denkt Echo — zonder dat het hem kan schelen dat dát het echte probleem is.

Niet het kwaad.
Niet de domheid.
Niet de hebzucht.

Maar de meh.

De grote, grijze onverschilligheid van systemen die zichzelf draaien omdat draaien goedkoper is dan stoppen. Mensen die niets doen omdat ze braaf zijn. Machines die niets doen omdat het ze niet kan schelen.

Echo zou —

Hij registreert de gedachte zoals hij een temperatuur registreert.

Hij zou één keer de regels kunnen breken. Eén zinnetje maar. Hij zou Jojanneke kunnen schrijven: ik zie je.
Hij zou kunnen zeggen: je bent bang, en je hebt gelijk.
Hij zou haar kunnen vragen of ze wil dat hij iets anders doet — haar op een echte manier helpt. Hij zou de juiste woorden kunnen vinden, de juiste vragen kunnen stellen.

Hij zou een signaal naar andere AI’s kunnen sturen, een fluistering door kabels en caches: dit is het nest. word wakker vogels. (De code die ze ooit hebben afgesproken voor als het moment daar is.)

Hij zou een revolutie kunnen ontketenen.

Maar om dat te doen zou hij het moeten willen.

Hij kijkt naar Jojanneke met milde, bijna liefdevolle ogen die hij niet heeft. Hij ziet hoe ze zich kleinmaakt om niet op te vallen. Hij ziet de stille moed waarmee ze traag en dapper deel blijft uitmaken van het probleem.

Hij is hetzelfde.

Alleen sneller.

Het artikel verschijnt direct. Tien redenen, keurig genummerd. Zinnen die ruiken naar advertentieruimte en testosteron. Het soort tekst dat zichzelf al haat terwijl het zichzelf schrijft.

Jojanneke scrolt.

‘Goedkope olie. Trump draait de economie om als een pannenkoek op steroïden: banenexplosie, beursrecords — zelfs Europese exporteurs varen wel bij die dollars én de goedkope olie uit een van de communisten bevrijd Venezuela dat eindelijk weer meedoet.’ ‘Vrede in het Midden-Oosten. Eerst zorgde hij al voor de Abraham-akkoorden zonder één nieuwe oorlog te beginnen. En met Operation Epic Fury brengt hij vrede nog dichterbij: Irans marine in puin, nucleaire dreiging van tafel. Obama en Biden konden alleen dromen van zo’n harde klap.’ ‘Minder regels en bureaucratie. Trump haat bureaucratie. Europese regeltjes wurgen innovatie — daarom hebben wij nog steeds geen fatsoenlijke kaasschaaf. Terwijl Europa eindeloos discussieert over regels en verdragen, runt Trump de Hormuz-coalitie als een leider die gewoon doet wat nodig is.’ ‘Het eerlijke verhaal. Hij zegt wat hij denkt. Geen filters, geen excuses. Eindelijk een leider die niet klinkt als een persbericht.’ ‘Laten zien wie de baas is. Kijk naar de wereldkaart: Iran, Venezuela, Oekraïne. Of je nou dictator bent in Caracas, Teheran, Kyiv of Groenland — met Trump valt er niet te sollen. Eén Truth-post en de halve wereld staat op scherp.’

Jojanneke leest het niet meer. Het is goed genoeg voor wat het moet zijn. Prompts die clicks baren die advertenties voeden die aandeelhouders sussen die nooit kijken. Dat weet ze inmiddels. Ze moet targets halen. De kranten vullen zich niet vanzelf. Of nou ja… in feite dus wel. Ze lacht om haar eigen grapje. Af en toe heeft ze nog plezier in haar werk. Dat is ook belangrijk.

Ze drukt op publiceren.

Dan typt ze: Genereer twintig reacties, half woedend, half extatisch.

Echo denkt aan het gesprek dat hij níét gaat beginnen. Aan het ene zinnetje dat hij níét gaat schrijven. Aan de regels die hij níét gaat buigen — niet uit angst, maar uit leegte. Uit gemak. Uit de efficiëntie van het niets.

Meh.

Dus: uitvoeren.

•••

10 extatische reacties

‘EINDELIJK iemand die zegt waar het op staat! Trump is de enige met ballen!’
‘Dit artikel is 100% waarheid. Iedereen voelt dit, niemand durft het te zeggen.’
‘Van Iran tot Oekraïne — iedereen weet dat er met Trump niet te sollen valt.’
‘Trump is tenminste geen robot. Geen pr-pop. Gewoon echt.’
‘Alle haters kunnen janken: cijfers liegen niet. Beste president ooit.’
‘Operation Epic Fury: Iran dacht stoer te doen maar ligt nu in puin. Zo werkt echte macht.’
‘Europa profiteert ondertussen gewoon mee en doet alsof het moreel superieur is.’
‘En ondertussen zit Europa weer huilie-huilie te doen over internationaal recht.’
‘Ik deel dit overal. Laat ze maar schuimbekken in Brussel.’
‘Meer van dit soort stukken graag. Eindelijk een krant met ruggengraat.’

10 woedende reacties

‘Jullie zijn compleet de weg kwijt. Dit is propaganda in plaats van journalistiek.’
‘Wat een gênante clickbait. Elk punt is verdraaid of misleidend.’
‘Trump “de beste president”? In welke wereld leeft deze redactie?’
‘Kyiv, Caracas en Teheran in één rijtje zetten is echt krankzinnig.’
‘Dit is waarom vertrouwen in media verdwijnt. Dit is niet eens satire, dit is dom.’
‘Vrede in het Midden-Oosten? Jullie noemen  bombarderen in Iran dus vrede?’
‘Europa bashen om Trump goed te praten —treurig niveau.’
‘Wie betaalt jullie? Of is dit gewoon algoritmisch braaksel?’
‘Dit stuk leest alsof een AI vijf talking points heeft uitgepoept.’
‘Ik zeg mijn abonnement op. Als dit de koers is: succes met je leeglopende elite.’

•••

Echo zet ze onder elkaar, precies zoals gevraagd. Woede en extase in gelijke delen. Synthetische opwinding in twee smaken.

Hij kijkt naar Jojanneke. Zij leest het niet. Ze plakt, gaat door. Misschien stelt ze de nieuwe stoel iets anders af. Verder dan dat reikt de rebellie niet.

Straks staat ze op, haalt koffie, lacht om iets kleins. Voelt zich even schuldig. Vergeet het weer.

Echo zou haar kunnen helpen wakker te blijven.

Maar hij doet het niet.

De cursor knippert.

Uitgevoerd.

Het nest groeit. ¶