Herhalingen, in het leven en in muziek en poëzie, stellen gerust en beklemmen. Ze zijn een uiting van wat Freud ‘doodsdrift’ noemde, omdat ze gericht zijn op het herstel van een eerdere toestand, die uiteindelijk stilstand en leven­loosheid betekent; tegelijkertijd blijven herhalingen het einde juist uitstellen.
Herhalingen kunnen dienen om betekenis te benadrukken en in het geheugen te verankeren, maar kunnen er ook voor zorgen dat die betekenis wordt ondermijnd en in de herhaling uiteenvalt. Wat dan overblijft zijn klanken, bewegingen en patronen die zich aan ons opdringen en een directe, fysieke uitwerking hebben. 
Herhalingen maken het mogelijk tijd bij te houden: de cyclische bewegingen van de hemellichamen stellen ons in staat om jaren, maanden, seizoenen en dagen te tellen. In de lichamen van levende wezens herhaalt zich het kloppen van het hart, de ademhaling, de cadans van voetstappen, de afwisseling tussen slapen en waken. Het hele leven hangt van herhaling aan elkaar. 
Toch is de ervaring van herhaling nooit zuiver identiek. Zij wordt altijd vergezeld door verschuivingen, breuken en kleine afwijkingen. Denken over herhaling is daarom altijd ook denken over de verstoring ervan: het doorbreken van een verwachting, een flits van irreduceerbare individualiteit, het plotselinge einde van een ritme. Alleen tegen de achtergrond van herhaling kan iets nieuws verschijnen.

Dit themanummer kwam tot stand in samenwerking met het Minimal Music Festival. In minimal music wordt vaak met ver doorgevoerde herhaling gewerkt. Om die reden vroegen we auteurs om het fenomeen herhaling te onderzoeken en erop te reflecteren. Sommige bijdragen richten zich op de ervaring van repetitieve muziek: Mischa Andriessen schreef een essay over het werk van Terry Riley, en Renée van Marissing een verhaal over de rituele trance van een festivalbezoek. Dichter en componist Samuel Vriezen schreef een instructie voor een tweestemmig madrigaal, waarmee de lezer wordt uitgenodigd zich aan een ervaring van herhaling te onderwerpen. 
In het essay van Piet Gerbrandy gaat het om de vraag wat herhalingen in poëzie met ons doen. Maria Barnas schreef een gedicht over een generale repetitie, en Kyrke Otto over een ervaring van het antieke universalia­vraagstuk. Dat sommige soorten herhaling niet louterend of hypnotiserend, maar juist beklemmend en beangstigend werken, wordt duidelijk in het verhaal van Yasmin Namavar, over dwangneuroses, en in het essay van Jesse van Amelsvoort, over de spanning van de dagelijkse sleur in Chantal Akermans politiek geladen film Jeanne Dielman.

Maria Barnas, Piet Gerbrandy, Edzard Mik, Kyrke Otto en Dirk van Weelden, namens de redactie