U mag even door mijn ogen kijken: een kleine ruimte met vier rechthoekige ramen uitkijkend op een binnentuin, in de berk voor het raam bouwt een ekster zijn nest.

Aan de muren hangen foto’s van mijn overgrootouders en andere geliefden, kunst van kunstenaressen die ik bewonder en een tankha. Op een werkblad stapels boeken, vezels van palmen en een art-decolamp. Op de vensterbanken een monstera, cactussen en een Dikke Van Dale. Een Marokkaans kleed op de vloer en nog meer boeken, een deel van mijn bibliotheek. Dit is een glimp van de plek waar mijn dagen zich afspelen. Susan Sontag zou zeggen: my library is an archive of longings.

Op tien minuten afstand van deze plek woon ik met mijn kind in een prettig appartement in een oude Joodse wijk in Amsterdam. Jaren geleden, toen mijn huis zich midden in de stad bevond, zei een goede vriendin dat ik bij mijn zoon inwoonde: over de vloer liepen spoorbanen, bruggen en allerlei andere houten bouwsels die mijn zoon had gemaakt. In een hoek van de woonkamer had ik mijn schrijfplek en mijn boeken.

Al ruim elf jaar zorg ik in mijn eentje voor mijn kind, dat wil zeggen, ik draag 24/7 de volledige verantwoordelijkheid voor hem, in alle opzichten. Al deze jaren heb ik ook fulltime gewerkt. Ik heb hem regelmatig meegenomen naar voordrachten, theaterzalen, repetities, lezingen, scholen en vergaderingen. Collega’s keken soms vreemd op, maar de meesten begrepen de situatie en mijn zoon vermaakte zich prima. Maar ik heb ook elf jaar lang heel veel laten liggen omdat ik alleenstaande moeder was en ben.

Een paar jaar geleden voerde ik voor het eerst een gesprek met een bevriende mannelijke dichter over alleenstaand ouderschap. Hij was de eerste man die openlijk met mij sprak over de offers die je maakt als schrijvende alleenstaande ouder. P. noemde dat een ‘uiterst waardevol offer waar je achteraf met voldoening op terugkijkt’. Ik breng dat offer nog steeds en wellicht zal dat de rest van mijn leven ook zo blijven, en inderdaad: het is uiterst waardevol en een offer.

Alleenstaand, alleenstaande moeder, lange tijd weigerde ik deze kwalificatie te gebruiken, omdat deze in onze maatschappij wordt geassocieerd met onbekwaamheid, armzaligheid en mislukking, allemaal zaken waarin ik mij volstrekt niet in herken. Tegenwoordig gebruik ik de term juist wel. Dat is nodig om het beeld dat men van alleenstaande moeders heeft te veranderen om te laten zien dat clichébeelden uitsluiten, en om een gezicht te geven aan alle geweldige alleenstaande ouders, en vooral aan de kunstenaars, academicae en schrijfsters onder hen.

Ik herinner mij een van de laatste keren dat mijn zoon meeging naar een optreden. Het was op Poetry International, hij zat netjes in de zaal en maakte foto’s en filmpjes. Na het optreden kwam hij naar me toe en veel vrouwelijke collega’s maakten een praatje met hem. Soms vragen die collega’s me nog steeds naar dat jongetje met zwart lang haar. Dat jongetje is nu net zo lang als ik en heeft een eigen leven. Hij heeft meer fysieke en geestelijke ruimte nodig. Sinds afgelopen januari heb ik daarom een atelier gehuurd, zoals ik dat vroeger ook had toen ik voor het eerst met een partner ging samenwonen en begreep dat ik alleen moest zijn om te kunnen schrijven.

Het atelier bevindt zich in een schoolgebouw uit de jaren twintig. Het heeft ooit dienst gedaan als toiletruimte toen het gebouw krioelde van de kinderen en nu is het een geliefde plek, die vol staat met alles waar ik gepassioneerd over ben of wat mij fascineert. Sinds ik deze ruimte heb, besef ik opnieuw hoe waardevol het is om a room and money of my own te hebben, zoals Virginia Woolf het zei.

In mijn omgeving ken ik meer vrouwen die alleen kinderen opvoeden en dat verdomd goed doen. Wat ik niet heb noch had, zijn vrouwelijke kunstenaars als rolmodel, die hetzelfde gedaan hebben en ervoor uitkomen. Alle vrouwelijke kunstenaars die ik bewonder, zijn kinderloos of hebben het stigma gekregen ‘slechte’ moeders te zijn. Vrouwen als Billie Holiday, Hannah Arendt, Susan Sontag, PJ Harvey, Virgina Woolf, Fatima Mernissi, Ingrid Jonker, Camille Claudel en Umm Kulthum. Als jonge Nederlandse vrouw met Marokkaanse roots had ik zeker geen voorbeelden. Ik heb onafhankelijke vrouwen in mijn familie en om mij heen, maar geen succesvolle alleenstaande, ongetrouwde vrouwelijke kunstenaars. En ik moet helaas de pijnlijke conclusie trekken dat ik ze nog steeds niet heb. De prangende vraag is: waarom niet? Waarom is er geen ereplaats voor vrouwen zoals ik? Blijkbaar heeft de wereld bedacht dat je geen ‘goede’ moeder kunt zijn, geen goede alleenstaande moeder, en tegelijkertijd een succesvol kunstenaar, omdat het nog steeds niet conform de heersende dominante mannelijke norm is. Ik ben geenszins van plan mij daaraan te conformeren, zoals ik me überhaupt niet conformeer aan welke patriarchale conventies dan ook. F*** the patriarchy.1

Anno 2021 heersen nog steeds misogyne goden over de vele werelden waarin u en ik ons bevinden. Hoeveel beroemde kunstenaars of artiesten kent u? En hoeveel daarvan zijn vrouw? Zijn ze moeder? Alleenstaande moeder? I rest my case.

Toni Morrison zegt: ‘There is no civilization that did not begin with art, whether it was a line in the sand, painting a cave or dancing.’

In de ruimte waarvan u in het begin een glimp heeft kunnen opvangen waan ik mij vrij. Alleen op het lege blad, tijdens het tikken van de letters ben ik ongebonden, vouwen mijn vleugels zich open, stijg ik uit dit menselijk lijf, verbreek ik alle regels en raak ik in vervoering. Op het blad ben ik vrij, vrij van rollen en verantwoordelijkheid, vrij van uw beelden, maatstaven en normen. Maar I’m not free while any woman is unfree, even when shackles are different from my own. Het is tijd om grote vrouwelijke iconen te eren, het is tijd om onze moeders en grootmoeders de plek te geven die ze verdienen.

Ik roep alle godinnen uit de oudheden aan en spreek in naam van vele vrouwen, moeders en vrouwelijke kunstenaars: ik heet Nisrine Mbarki, ik ben schrijfster, ik ben dichter, ik ben vertaalster, ik ben kunstenaar, ik ben vrouw en boven alles ben ik moeder, alleenstaande moeder, amen!

  1. Mona Eltahawy, ‘Civility Will Not Overturn the Patriarchy’, op Lithub

Nisrine Mbarki (1977) is schrijver, dichter, literair vertaler en programmamaker. Ze schrijft poëzie, theaterteksten en korte verhalen. Ze vertaalt uit het Arabisch naar het Nederlands. Haar werk verschijnt regelmatig in literaire tijdschriften als De Gids, Tirade en Poëziekrant

Meer van deze auteur